آریتمی قلبی یکی از انواع بیماری‌های قلبی است که در صورت عدم درمان می‌تواند به قلب، مغز یا سایر اندام‌های ما آسیب برساند و به عوارضی مثل سکته مغزی، نارسایی یا ایست قلبی منجر شود. آریتمی انواع مختلفی دارد که با درمان دارویی یا بعضی از روش‌هایی که برای کنترل ریتم‌های نامنظم به کار می‌روند، قابل‌درمانند.

تعداد ضربان قلب طبیعی چقدر است؟

ضربان قلب طبیعی در حالت استراحت برای بیشتر بزرگسالان بین  شصت تا صد ضربان در دقیقه است.

به ضربان قلب کمتر از شصت ضربه در دقیقه در حالت استراحت، برادی‌کاردی گفته می‌شود. بعضی افراد، به‌خصوص جوان‌ها یا  افرادی که تناسب اندام بهتری دارند، ممکن است به طور طبیعی ضربان قلب آهسته‌تری داشته باشند.

به ضربان قلب سریعتر از  صد ضربه در دقیقه در حالت استراحت،  تاکی‌کاردی گفته می‌شود.

اگر ضربان قلبمان به طور مداوم بالای  صد ضربان در دقیقه یا کمتر ازشصت ضربان در دقیقه است، باید برای معاینه به پزشک مراجعه کنیم.

چطور بفهمیم که قلبمان خیلی سریع یا خیلی کُند می‌تپد؟

ما می‌توانیم با لمس نبض خود، تعداد ضربان قلبمان را بشماریم. برای پیدا کردن نبض خود می‌توانیم انگشت اشاره و میانی را به آرامی روی شریان واقع در قسمت خارجی مچ، بالاتر ازانگشت شست قرار بدهیم؛ به‌طوری که نبض یا وارد شدن ضربه به انگشتان خود را احساس کنیم. اگر تعداد ضربه‌هایی را که در سی ثانیه احساس می‌کنیم بشماریم، با دو برابر کردن این عدد، می‌توانیم تعداد ضربان قلب یا نبض خود را در یک دقیقه به‌دست بیاوریم.

آریتمی چیست؟

آریتمی یا ضربان قلب نامنظم، اختلال در سرعت یا ریتم‌ ضربان قلب است؛ در این شرایط ممکن است ضربان قلب ما خیلی سریع، خیلی آهسته یا نامنظم باشد.

طبیعی است که سرعت ضربان قلب ما در زمان فعالیت بدنی بیشتر شود و موقع خواب و استراحت، کاهش پیدا کند. همچنین احساس ضربان قلب نامنظم یا جا افتادن یک ضربان، اگر گاهی اتفاق بیفتد، طبیعی است. اما یک ریتم نامنظم مکرر، ممکن است باعث شود که توانایی قلب برای پمپاژ خون کافی به سراسر بدن  کاهش  پیدا کند که به دنبال آن ممکن است احساس سرگیجه، غش کردن (از حال رفتن) یا علائم دیگری داشته باشیم.

انواع آریتمی

باتوجه به این‌که کدام قسمت از قلب تحت تأثیر قرار می‌گیرد و این‌که آیا ضربان قلب آهسته، سریع یا نامنظم می‌شود، انواع مختلفی از آریتمی وجود دارند.

پزشکان از اصطلاحات مختلفی برای توصیف نوع آریتمی استفاده می‌کنند؛ از جمله:

ـ برادی‌کاردی: به معنای ضربان قلب کندتراز نرمال

ـ تاکی‌کاردی: به معنای ضربان قلب سریع‌تراز نرمال

ـ ضربان زودرس (انقباض زودرس): اگرچه ضربان زودرس اغلب به صورت حذف یک ضربان حس می‌شود، اما در واقع در این حالت یک ضربان اضافی وجود دارد. ممکن است فرد هر از گاهی یک ضربان نارس را احساس کند.

همچنین بعضی از اصطلاحاتی که برای توصیف آریتمی به کار می‌روند، محل بروز مشکل در سیگنال الکتریکی  را نشان می‌دهند. مثل آریتمی دهلیزی که از دهلیزها(حفره‌های فوقانی قلب) و آریتمی بطنی که از بطن‌ها(حفره‌های پایینی قلب) شروع می‌شود.

علت ایجاد آریتمی چیست؟

برای درک بهتر آریتمی، لازم است با مفهوم ضربان قلب بیشتر آشنا بشویم. ضربان قلب در واقع انقباض قلب (انقباض دهلیزها و بطن‌ها) برای پمپاژ خون به ریه‌ها و سایر اندام های بدن است تا در نهایت خون از دهلیزها به داخل بطن‌ها و سپس از بطن‌ها به ریه‌ها و سراسر بدن پمپاژ شود.

انقباض ماهیچه‌ قلب، نتیجه سیگنال‌های الکتریکی است، به عبارت دیگر، قلب یک سیستم هدایت الکتریکی دارد که سرعت و ریتم ضربان قلب را کنترل می‌کند. در هر ضربان، یک سیگنال الکتریکی از بالاترین قسمت دهلیز به پایین قلب حرکت می‌کند وهمانطور که سیگنال به سمت پایین می‌آید، باعث انقباض در عضلات قلب و در نتیجه، پمپاژ خون می‌شود.

گاهی اوقات، سیگنال‌های الکتریکی که ضربان قلب را کنترل می‌کنند، ممکن است غیرطبیعی شوند. در این شرایط ضربان قلب می‌تواند خیلی سریع، کند یا نامنظم شود که به آن آریتمی گفته می‌شود.

آریتمی چه علائمی دارد؟

آریتمی ممکن است علائم واضحی ایجاد نکند یا به بروز علائمی مثل احساس ضربان قلب آهسته یا نامنظم یا توقف بین ضربان‌ها یا احساس تپش یا ضربان بیش از حد شدید یا خیلی سریع قلب منجر شود.

سایر علائم آریتمی عبارتند از:

اضطراب

درد یا احساس ناراحتی در قفسه سینه

گیجی و سبکی سر

 احساس تنگی‌نفس، یا نفس‌نفس زدن در هنگام خواب

سرگیجه و غش کردن

خستگی یا ضعف

در صورت مواجه‌شدن با علائم بالا، باید به زمان وقوع و فواصل بین بروز علائم، آن‌چه موقع بروز علائم احساس می‌کنیم، این‌که در زمان بروز علائم در حال انجام چه کاری بوده‌ایم و این‌که آیا در طول زمان، علائممان تغییر می‌کنند یا نه، دقت کنیم. اگر علائم، خیلی جدی باشند، مثل مشکل در تنفس یا درد قفسه سینه، باید به دنبال مراقبت‌های پزشکی اورژانسی باشیم.

روش‌های تشخیص آریتمی کدامند؟

گاهی اوقات، به‌خصوص اگر هیچ علامت قابل‌توجهی از آریتمی نداشته باشیم، ممکن است پزشک طی یک معاینه روتین (چک‌آپ) متوجه آریتمی در ما شود. برای تشخیص آریتمی، پزشک از ما درباره علائم، سبک زندگی و سایر عوامل خطر آریتمی سؤال می‌پرسد. معاینه فیزیکی هم ممکن است شامل موارد زیر باشد:

بررسی از نظر تورم در پاها: این علامت می‌تواند نشانه بزرگ‌شدن قلب یا نارسایی قلبی باشد.

بررسی نبض

گوش دادن به صدای قلب و ارزیابی سرعت و ریتم ضربان قلب

بررسی از نظر علائم بیماری‌های دیگر مثل مشکلات تیروئید که می‌توانند به آریتمی منجر شوند.

چگونه از بروز آریتمی پیشگیری کنیم؟

اگر در معرض خطر بالایی برای بروز آریتمی باشیم، ممکن است پزشک از ما بخواهد اقدام‌هایی را برای کمک به پیشگیری از آن انجام دهیم، از جمله:

اجتناب از محرک‌های آریتمی

درمان بیماری‌هایی که ممکن است به آریتمی منجر شوند

اصلاح سبک زندگی در راستای داشتن قلبی سالم‌تر؛ مثل انتخاب غذاهای سالم برای قلب، داشتن فعالیت بدنی، رسیدن به وزن سالم و حفظ آن، ترک سیگار و مدیریت استرس.