شب ادراری در کودکان یکی از موضوعات مهم در حوزه سلامت کودک است که با وجود شیوع بالا، همچنان با باورهای نادرست و نگرانیهای فراوان همراه است. بسیاری از والدین با مشاهده شب ادراری کودک ۴ ساله یا شب ادراری کودک ۵ ساله دچار اضطراب میشوند، در حالی که در بسیاری از موارد این وضعیت طبیعی و موقتی است. با این حال، زمانی که شب ادراری در کودکان تا سنین بالاتر مانند شب ادراری کودک ۷ ساله یا بیشتر ادامه پیدا میکند، نیاز به بررسی دقیق پزشکی و روانی دارد. شب ادراری میتواند پیامدهایی مانند کاهش اعتمادبهنفس، احساس شرم، اختلال در خواب و حتی مشکلات خانوادگی ایجاد کند.
مشکل شب ادراری در کودکان چیست؟
اختلال شب ادراری کودکان وضعیتی است که کودک پس از سنی که انتظار میرود کنترل ادرار خود را داشته باشد، هنگام خواب بهصورت غیرارادی در خواب ادرار میکند. کودکان در سنین ۲ تا ۴ سالگی یاد میگیرند که از توالت استفادهکنند. اما تا سن ۳ سالگی ۴۰٪ از کودکان رختخواب خود را خیس میکنند. علت دقیق تفاوت میان کودکان در شب ادراری مشخص نیست. شب ادراری کودکان معمولاً تا سن ۵ سالگی میتواند طبیعی تلقی شود، بهطوری که شب ادراری کودک ۴ ساله یا حتی شب ادراری کودک سه ساله در بسیاری از موارد نشانه بیماری خاصی نیست و با تکامل سیستم عصبی برطرف میشود.
با این حال، ادامه شب ادراری در کودکان در سنین بالاتر مانند شب ادراری کودک ۷ ساله نیازمند بررسی پزشکی است. این مشکل میتواند بر اعتمادبهنفس کودک، روابط خانوادگی و کیفیت خواب او تأثیر بگذارد و گاهی نشانهای از عوامل هورمونی، عصبی یا روانی باشد. در سن ۵ یا ۶ سالگی ۸۵٪ از کودکان مشکل شب ادراری نداشته و رختخواب خود را خیس نمیکنند. اما ممکن است این عارضه در برخی کودکان تا سن ۱۰ تا ۱۲ سالگی هم ادامه داشتهباشد. اگر کودک شما مشکل شب ادراری نداشته و ناگهانی این اختلال شروع شدهاست، باید به پزشک مراجعهکنید. گاهی ممکن است استرس یا مشکلات خاصی باعث بروز شب ادراری شوند.
شب ادراری کودکان تا چه سنی طبیعی است؟
برای کودکان شب ادراری تا قبل از ۵ یا ۶ سالگی کاملا طبیعی است و مشکلی ندارد. اما اگر این اختلال بهمرور برطرف نشود، باید به پزشک مراجعهکرد. برخی کودکان حتی ممکن است تا ۱۰ یا ۱۲ سالگی هم دچار شب ادراری شوند. شب ادراری در کودک ۳ ساله بیماری محسوب نمیشود و نیازی به درمان دارد. این حالت به مرور در کودکان از بین میرود. معیار تشخیص بر اساس تکرار هفتگی و مدتزمان است، نه دفعات پراکنده ماهانه. در ۵ سالگی حدود ۱۵ تا ۲۵% از کودکان رختخواب را خیس میکنند. با هر سال رشد این میزان ۱۵% کاهش مییابد.
علائم شب ادراری در کودکان چیست؟
شب ادراری در کودکان معمولاً فقط به خیس شدن رختخواب محدود نمیشود و ممکن است با نشانههای دیگری همراه باشد. شدت علائم در کودکان مختلف متفاوت است و ممکن است در شب ادراری کودک ۵ ساله خفیفتر و در کودکان بزرگتر شدیدتر باشد. تشخیص درست علائم به پزشک کمک میکند علت اصلی مشکل را شناسایی کند. علائم شایع شب ادراری کودکان عبارت است از:
خیسی مکرر رختخواب در خواب شب
عدم بیدار شدن کودک هنگام پر شدن مثانه
تکرر ادرار یا نیاز فوری به تخلیه مثانه در طول روز
احساس شرم، اضطراب یا کاهش اعتمادبهنفس
زانوها و پاها را در خود پیچیدن، بر روی پاشنهی پا نشستن و چمباتمه زدن
نمدار بودن شرت یا شلوار
علت شب ادراری کودکان چیست؟
شب ادراری در کودکان معمولاً چند علت دارد و فقط به یک دلیل خاص محدود نمیشود. در بسیاری از کودکان، تکامل ناکامل سیستم عصبی، ظرفیت کم مثانه یا تغییرات هورمونی باعث شب ادراری کودکان میشود. شب ادراری کودک سه ساله اغلب فیزیولوژیک است، اما در سنین بالاتر باید بررسی دقیقتری انجام شود. برخی از علل شایع شب ادراری در کودکان عبارت است از :
عفونت مجاری ادراری از دلایل شب ادراری کودکان
آپنه خواب یکی از علل شب ادراری کودکان
دیابت
یبوست
مثانه کوچک
ناتوانی در تشخیص مثانه پر
عدم تعادل هورمونی
مشکل ساختاری در دستگاه ادراری یا سیستم عصبی
ژنتیک
تولید بیش از حد ادرار در شب
خواب عمیق
استرس و اضطراب عاطفی
چه عواملی شب ادراری در کودکان را بیشتر می کند؟
هر کودکی ممکن است دچار شب ادراری شود اما برخی فاکتورها احتمال ابتلا به این عارضه را افزایش میدهند. از مهمترین آنها میتوان به موارد زیر اشارهکرد:
جنسیت: پسران حدودا ۲ برابر دختران دچار شبادراری میشوند.
استرس و اضطراب: رویدادهای استرسزا برای کودک مانند شروع مدرسه یا دوربودن از خانه میتواند باعث این عارضه شود.
سابقه خانوادگی: اگر یکی از والدین در کودکی سابقه شب ادراری داشتهباشد، احتمال بروز این اختلال در کودک افزایش پیدا میکند.
اختلال نقص توجه / بیشفعالی: در کودکانی که دچار این اختلال هستند، بیاختیاری ادرار بیشتر دیدهمیشود.
اگر هر یک از این عوامل خطر در مورد کودک شما صدق میکند، حتما در این مورد با دکتر اطفال یا متخصص کلیه و مجاری ادراری مشاوره داشتهباشید.
شب ادراری اولیه و شب ادراری ثانویه کودکان چیست؟
شبادراری اولیه حالتی است که کودک از زمان تولد تاکنون هرگز نتوانسته است کنترل ادرار شبانه را برای مدت طولانی حفظ کند. این نوع شب ادراری در کودکان شایعتر است و معمولاً به علت تأخیر در تکامل سیستم عصبی، مثانه یا تنظیم هورمونی مربوط میشود. در بسیاری از موارد، شب ادراری اولیه یک روند تکاملی طبیعی دارد و با افزایش سن کودک بهبود پیدا میکند. شب ادراری کودک ۵ ساله یا حتی شب ادراری کودک ۷ ساله اغلب در این گروه قرار میگیرد و الزاماً نشانه بیماری نیست.
در مقابل، شبادراری ثانویه زمانی اتفاق میافتد که کودک حداقل به مدت شش ماه کنترل کامل ادرار شبانه داشته، اما دوباره دچار شب ادراری میشود. این نوع شب ادراری در کودکان معمولاً زنگ خطری برای وجود یک عامل جدید مانند استرس شدید، عفونت ادراری، مشکلات روانی یا اختلالات هورمونی است. شبادراری ثانویه نیازمند بررسی دقیقتر پزشکی و روانشناختی است، زیرا اغلب یک علت زمینهای مشخص دارد که باید شناسایی و درمان شود.
درمان فوری شب ادراری در کودکان چیست؟
معمولا شب ادراری در کودکان زیر ۵ سال نیازی به درمان ندارد و با افزایش سن برطرف میشود. اگر مشکل زمینهای مانند یبوست، آپنه خواب یا دیابت تشخیص دادهشود، با درمان آنها مشکل حل میشود. در غیر اینصورت برای کاهش شب ادراری میتوان اقدامات زیر را انجام داد.
قبل از خواب مصرف مایعات را محدود کنید.
مصرف کافئین کودک را محدود کنید.
از آلارم رطوبت استفاده کنید. این دستگاه کوچک با باتری کار میکند. پد آن حساس به رطوبت است. با ایجاد رطوبت زنگ هشدار به صدا در میآید. با استفاده از این دستگاه میتوان بعد از ۱۶ هفته کاهش شب ادراری را مشاهده کرد.
برای کودکان بالای ۷ سال ممکن است دارو تجویز شود.
