چربی خون یا همان لیپیدهای خون شامل موادی مثل کلسترول و تری‌گلیسیرید است که در خون ما جریان دارد. این چربی‌ها بیشتر با کمک پروتئین‌هایی به نام لیپوپروتئین حمل می‌شوند و نوع و چگالی این پروتئین‌ها تعیین می‌کند که چربی‌ها چطور روی بدن ما تأثیر می‌گذارند. میزان چربی خون به جذب و دفع روده‌ها و همچنین فعالیت‌های سلولی بدن بستگی دارد. وقتی می‌گویند چربی خون بالا است، یعنی معمولا کلسترول LDL یا همان لیپوپروتئین با چگالی کم و تری‌گلیسیرید شما بالا رفته که می‌تواند احتمال بیماری‌های قلبی مثل حمله قلبی را بیشتر کند. بهترین کار این است که برای بررسی و کنترل چربی خون با پزشک عمومی یا متخصص داخلی مشورت کنید. در دکترتو به راحتی می‌توانید با پزشکان متخصص ارتباط بگیرید و راهنمایی و درمان مناسب را دریافت کنید.

چربی خون چیست؟

چربی خون بالا مشکلی است که شاید در ظاهر بی‌سروصدا باشد اما در باطن می‌تواند سر و صدای زیادی در بدن به پا کند. این وضعیت زمانی رخ می‌دهد که سطح چربی‌های ناسالم در خون از حد نرمال بالاتر می‌رود و به مرور زمان سلامت قلب و عروق را تهدید می‌کند. هر کسی ممکن است به آن دچار شود؛ از نوجوانان تا سالمندان با سابقه خانوادگی. تنها راه تشخیص دقیق آن، آزمایش خون است.

 فرق چربی خون با غلظت خون چیست؟

چربی خون و غلظت خون دو مشکل متفاوت هستند که گاهی اشتباه گرفته می‌شوند. چربی خون به افزایش کلسترول یا تری‌گلیسیرید در خون گفته می‌شود که مستقیما با تغذیه و ژنتیک در ارتباط است.

غلظت خون به بالا بودن تعداد گلبول‌های قرمز یا افزایش چسبندگی خون اشاره دارد که می‌تواند باعث کند شدن جریان خون شود. چربی خون بیشتر با بیماری قلبی در ارتباط است، در حالی که غلظت خون می‌تواند به سکته یا لخته منجر شود. برای هر دو مشکل، آزمایش‌های خون جداگانه و درمان‌های متفاوتی وجود دارد.

انواع چربی خون چیست؟

چربی خون به مجموعه‌ای از لیپیدها گفته می‌شود که در جریان خون وجود دارند و مهم‌ترین آن‌ها کلسترول و تری‌گلیسیرید است. کلسترول در خون به پروتئین‌هایی به نام لیپوپروتئین متصل است که انواع اصلی آن شامل LDL (کلسترول بد)، HDL (کلسترول خوب) و VLDL هستند.

لیپوپروتئین با چگالی بسیار کم (VLDL) بیشتر حامل تری‌گلیسیرید بوده و مقدار کلسترول کمی دارد. کلسترول LDL می‌تواند در دیواره رگ‌ها تجمع کرده و باعث بیماری‌های قلبی شود، در حالی که کلسترول HDL به دفع کلسترول بالا از بدن کمک می‌کند.

تری‌گلیسیرید نوعی چربی است که از کالری اضافی مصرف شده در بدن ساخته شده و در سلول‌های چربی ذخیره می‌شود. افزایش سطح تری‌گلیسیرید در خون با ریسک بالاتر بیماری‌های قلبی و عروقی مرتبط است. بنابراین کنترل میزان کلسترول و تری‌گلیسیرید خون اهمیت بالایی دارد و برای تشخیص و مدیریت آن، مراجعه به پزشک و انجام آزمایش‌های تخصصی توصیه می‌شود.

علائم چربی خون بالا در زنان و مردان چیست؟

چربی خون بالا اغلب بی‌علامت است، اما در برخی افراد نشانه‌هایی ظاهر می‌شود که نباید نادیده گرفته شوند. علائم رایج چربی خون بالا عبارت‌اند از:

احساس خستگی یا ضعف بدون دلیل مشخص در موارد شدید

درد یا فشار در قفسه سینه (آنژین) در موارد شدید

زرد زخم‌های زیرپوستی (گزانتوما) در موارد شدید

علائم چربی خون بالا در زنان: افزایش وزن ناگهانی، کاهش انرژی یا تغییرات پوست

علائم چربی خون بالا در مردان: اختلال در نعوظ یا احساس سنگینی در پاها

علت چربی خون بالا چیست؟

معمولا اصلی‌ترین علت ابتلا به چربی خون بالا، رعایت نکردن رژیم غذایی سالم و مناسب است. کسانی که ورزش نمی‌کنند و مواد غذایی حاوی چربی زیاد می‌خورند، بیشتر در خطر ابتلا به چربی خون بالا هستند. اما موارد بسیاری می‌توانند در ابتلا به این بیماری موثر باشند:

چربی‌های ترانس به مقدار زیادی کلسترول LDL را افزایش و HDL را کاهش می‌دهند و برای سلامت قلب بسیار مضرتر از چربی‌های اشباع‌شده هستند.

کم‌کاری تیروئید باعث کند شدن سوخت و ساز و افزایش چربی خون می‌شود.

دیابت کنترل نشده، به ویژه افزایش قند خون، باعث بالا رفتن تری‌گلیسیرید و اختلال چربی‌ها می‌شود.

سندروم متابولیک ترکیبی از فشار خون بالا، چاقی مرکزی و اختلالات چربی خون است که ریسک بیماری قلبی را افزایش می‌دهد.

سندروم کوشینگ و سندروم تخمدان پلی‌کیستیک با تغییرات هورمونی و مقاومت به انسولین می‌توانند چربی خون را افزایش دهند.

بیماری‌های کلیوی مزمن با تأثیر بر متابولیسم چربی‌ها مرتبط هستند.

افزایش چربی خون در بارداری موقتی و طبیعی است و معمولا خطری برای مادر یا جنین ندارد.

عوامل دیگری مانند سیگار، ژنتیک، مصرف دارو، چاقی، کم‌تحرکی و استرس نیز در افزایش چربی خون نقش دارند.

نقش چربی‌های ترانس، مقاومت به انسولین و بیماری‌های مزمن در ایجاد چربی خون بالا بسیار مهم است.

درمان چربی خون چیست؟

برای درمان چربی خون، ابتدا باید تغییرات سبک زندگی مانند رژیم غذایی سالم و ورزش را اجرا کرد. اگر چربی خون بالا باشد، برای مدیریت و کاهش چربی خون پزشک داروهای کاهنده کلسترول مانند استاتین‌ها، فیبرات‌ها یا داروهای تزریقی‌ مثل آمپول رپاتا را تجویز می‌کند.

درمان چربی خون معمولا با تغییر در سبک زندگی آغاز می‌شود. یعنی فرد باید مصرف چربی‌های ناسالم را کاهش دهد، فیبر بیشتری مصرف کند و به‌طور منظم فعالیت بدنی داشته‌باشد. اگر این اقدامات کافی نباشد، پزشک ممکن است داروهایی مانند استاتین‌ها، مهارکننده‌های جذب کلسترول یا حتی داروهای تزریقی جدید تجویز کند.

مکمل‌هایی مانند اسید چرب امگا ۳، فیتواسترول‌ها، پسیلیوم و برخی داروهای گیاهی نیز می‌توانند مفید باشند. کاهش وزن، ترک سیگار و مصرف دمنوش‌هایی مانند زیره یا چای سبز نیز در کاهش چربی خون مؤثر هستند. برای انتخاب بهترین روش درمان، بهتر است با پزشک مشورت کنید تا برنامه‌ای متناسب با شرایط بدنی شما تنظیم کند.